BEBEKLİK DÖNEMİ (0-3 YAŞ) -1. BÖLÜM

BİLİŞSEL GELİŞİM

Bu dönemde beyin gelişimi devam etmektedir. Ayrıca, reflekslerin kazanılması çocuğun gelişimi için önemlidir. İlk kazanılan refleks emme refleksidir. Ardından Moro refleksi (göğsü öne atma) gelir. Bunu başını tutma, nesneleri takip etme, kavrama, emekleme, sallanma vb. refleksler izler. Reflekslerin izlenmesi, gelişimsel sorunları tespit etmek için önemlidir. Her çocuk gelişimsel olarak bireysel farklılıklar gösterir, ancak genellikle çocuğun bu refleksleri kazandığı dönemler benzerdir. Bu dönemde çocuk benmerkezcidir. Özellikle yürüme becerisini kazandıktan sonra çocuk, oyun ve aktiviteler sırasında malzemelerin tamamen kendisine ait olmasını ve kendi kontrolünde olmasını ister.

Bu dönemin sonunda bebek, kendisi ile dış dünya arasındaki farkı fark eder, taklit etme yeteneği gelişmeye başlar ve hedefe yönelik davranışlar gelişir. Ayrıca, parmak emme gibi birinci aşama tepkileri (0-4 ay); bebeğin vücudunun dışındaki nesnelerle tekrarlayan hareketler gibi ikinci aşama tepkileri (4-10 ay); ve dışarıdaki aletlerle tekrarlayan hareketler ve sopayla oyuncak almaya çalışma gibi üçüncü aşama tepkileri (10-18 ay) gelişir.

AİLE TAVSİYELERİ

• Zekâ açısından sinir sinapsları arasındaki bağlantıları güçlendirmek gerekir. Zekâ doğuştan gelen bir özelliktir, ancak uyaran bolluğuna bağlı olarak gelişebilir ve uyaran azlığına bağlı olarak gerileyebilir. Bir çocuğun oyunlarında kullanılan materyallerin beş duyusunu da harekete geçirmesi önemlidir. Çocuğun çevresini tanımasını engellemekten kaçınılmalıdır. Sesli oyuncaklar, farklı dokulara sahip nesneler ve farklı renk ve boyutlardaki nesneler çeşitli uyaranlar sağlar.

• Çocuklara müzik dinletilmelidir.

• Çocukların özellikle 0-18 ay arasında nesneleri ağızlarıyla keşfetme eğiliminde olmaları nedeniyle oyun alanlarında kullanılan materyaller küçük, keskin veya zararlı maddeler içermemelidir.

PSİKO-MOTOR GELİŞİM

Reflekslerin gelişmesinin ardından çocuklar bacak, kol ve gövde koordinasyonunu kazanır ve yavaş yavaş küçük kasların (parmak kasları vb.) gelişimi için temeller atmaya başlarlar. Örneğin, 2 yaşında bir kaşığı tutabilirler, ancak bir yetişkin gibi koordineli bir şekilde kullanamazlar. Bu dönem, büyük kasların (kollar, bacaklar, gövde) ve küçük kasların (parmak kasları) gelişimi için temellerin atılması açısından özellikle önemlidir.

AİLE TAVSİYELERİ

• Ebeveynler bu dönemde çocuklarının reflekslerine, uyaranlara verdiği tepkilere, göz koordinasyonuna, işitme yeteneğine ve parmak kullanımına dikkat etmelidir.

• Reflekslerini mutlaka bir uzmana danışarak kontrol ettirmeleri gerekir.

• Bu dönemde duyuların gelişimini anlamak çok önemlidir; çünkü bir çocuğun gelişiminde bir sorun varsa, bunu bebeklik döneminde tespit etmek erken teşhis ve erken tedavi anlamına gelir. Örneğin, ilk birkaç ayda bir çocuğun işitme sorunu olup olmadığını anlamak için ebeveynler, çocuğa göstermeden arkalarında bir çıngırak sallayıp çocuğun sese tepki verip vermediğini gözlemleyebilirler. Çocuk sese tepki vermiyorsa, bir uzmana danışmak önemlidir. Refleksler de engelliliklerin teşhisi için önemlidir.

• Ebeveynler, çocuklarının kaşık kullanmayı, kendi kendine giyinmeyi ve diş fırçalamayı oyun olarak denemelerine, mümkün olan en kısa sürede izin vermelidir. Çocuklara bu fırsatı vermek önemlidir, çünkü bu, küçük kasların (parmak kasları) ve el-göz koordinasyonunun gelişimi için ilk temelleri oluşturur ve çocuklar küçük yaşlardan itibaren bağımsız hareket etme becerisi kazanmaya başlarlar.